Sistem Odası Kurulumu: Adım Adım Kontrol Listesi

Sistem odası projelerinde sık karşılaştığımız bir tablo var: sunucular ve ağ cihazları özenle seçilmiş, ama hepsi depo köşesindeki bir kabine sığdırılmış. Klima ofisin konfor kliması, elektrik bir uzatma kablosundan geliyor, kabloların hiçbirinde etiket yok. İlk aylarda her şey çalışır. Sonra ilk sıcak yaz günü, ilk uzun elektrik kesintisi ya da ilk arıza geldiğinde sorunun cihazda değil odada olduğu anlaşılır.

Aşağıdaki kontrol listesi, yeni bir sistem odası kurarken ya da mevcut odayı elden geçirirken sırayla ilerleyebileceğiniz başlıkları içeriyor. Maddeleri kendi odanıza uyarlayın: tek kabinli küçük bir ofis ile çok kabinli bir oda aynı ölçekte planlanmaz, ama ikisi de aynı sorulara cevap vermek zorundadır.

1. Oda seçimi ve keşif

Doğru oda, sonradan yapılacak pek çok masrafı baştan önler. Kâğıt üzerinde uygun görünen bir oda; tavandan geçen bir su borusu, güneş alan bir dış cephe ya da dar bir kapı yüzünden sorun çıkarabilir. Keşifte şunlara bakın:

• Su riski: Odanın üstünden ya da duvarlarından su, kalorifer veya atık su borusu geçmemeli. Bodrum katlar su baskını riski nedeniyle ancak ek önlemle tercih edilmeli.
• Zemin taşıma kapasitesi: Dolu bir kabin, özellikle akülü UPS'lerle birlikte, yüzlerce kilogramı bulabilir. Yükseltilmiş döşeme kullanılacaksa döşemenin ve binanın taşıma değeri kontrol edilmeli.
• Erişim yolu: Kabinin ve UPS'in kapıdan, asansörden ve koridordan geçip geçemeyeceği ölçülmeli. Paketli bir 42U kabin çoğu kapıdan yüksektir; montajın odada yapılıp yapılmayacağı baştan bilinmeli.
• Isı ve güneş: Güneş alan camlı bir oda soğutma yükünü gereksiz yere artırır. Pencere varsa kapatılması ya da yalıtılması düşünülmeli.
• Büyüme payı: Bugünkü cihaz listesine değil, birkaç yıl sonraki ihtiyaca göre yer ayrılmalı. Boş bırakılan bir kabin yeri, ileride bütün odayı taşımaktan çok daha ucuzdur.
• Toz ve titreşim: Üretim alanına yakın odalarda toz girişine karşı sızdırmazlık ve filtreleme planlanmalı.

2. Rack seçimi ve yerleşim

Kabin (rack) seçimi cihaz listesinden başlar. Sunucu ağırlıklı kabinlerde derinlik belirleyicidir; sunucuların arkasında kablolar ve güç dağıtım üniteleri (PDU) için de yer kalmalıdır. Ağ kabinlerinde ise yoğun kablo yönetimi nedeniyle daha geniş kabinler işi kolaylaştırır. Yükseklikte 42U ve 47U en yaygın seçeneklerdir; tavan yüksekliği ve kapı ölçüsü bu seçimi sınırlayabilir.

Birden fazla kabin varsa soğuk koridor – sıcak koridor düzeni kurulmalıdır. Kabinlerin önleri aynı koridora bakar ve soğuk havayı buradan alır, arkaları ise ortak bir sıcak koridora üfler. Kabinler rastgele dizildiğinde bir cihazın sıcak çıkış havası yanındakinin girişine gider; klima ne kadar güçlü olursa olsun sıcak noktalar oluşur.

• Kabindeki boş üniteler körleme panelleriyle kapatılmalı; aksi halde sıcak hava kabinin içinden öne geri döner.
• Ağır cihazlar (UPS, akü kabinleri, depolama üniteleri) kabinin altına, hafif cihazlar üste yerleştirilmeli.
• Kabinlerin önünde ve arkasında bakım için rahat çalışılabilecek boşluk bırakılmalı, kapılar tam açılabilmeli.
• Kabinler topraklama hattına bağlanmalı; kapılar ve yan paneller dahil eşpotansiyel bağlantı yapılmalı.
• Kabin kapıları ve yan paneller kilitlenebilir olmalı, anahtarların kimde olduğu kayıt altına alınmalı.

3. Yapısal kablolama

Kablolama, sistem odasının en uzun ömürlü parçasıdır. Sunucular birkaç yılda bir değişir; duvarın ve tavanın içindeki kablo ise çoğu zaman on yıldan uzun süre yerinde kalır. Bu yüzden bugünün değil, yarının hızına göre seçilmelidir. Bakır tarafta Cat6A, 100 metreye kadar kanal uzunluğunda 10 Gbps (10GBASE-T) taşıyabildiği için yeni projelerde makul bir varsayılandır. Kabinler ve katlar arası omurga bağlantılarında fiber tercih edilir: kısa mesafelerde çok modlu (OM3/OM4), uzun mesafelerde tek modlu fiber kullanılır.

• Bütün hatlar patch panelde sonlanmalı; cihazlara duvardan gelen kablo doğrudan bağlanmamalı.
• Her port, panel ve kablonun iki ucu aynı etiket şemasıyla işaretlenmeli. Bu iş için yaygın kullanılan standart ANSI/TIA-606'dır.
• Veri kablolarının tava ya da kanalları, enerji kablolarından ayrı güzergâhtan ilerlemeli; kesişmeler dik açıyla yapılmalı.
• Bükülme yarıçapına ve kablo bağlarının sıkılığına dikkat edilmeli; aşırı sıkılan bağlar özellikle Cat6A'da performansı düşürebilir.
• Kurulum sonunda her hat kablo test cihazıyla ölçülmeli, sonuçlar rapor olarak teslim alınmalı.

Kablolama ayrıntılarını yapısal kablolama sayfamızda daha geniş anlattık.

4. Enerji: pano, UPS ve topraklama

Sistem odasındaki cihazların neredeyse tamamı tek bir şeye bağımlıdır: temiz ve kesintisiz elektrik. Bu başlıkta yapılan kestirmeler, en pahalı arızalara yol açar.

• Ayrı hat: Oda, ana panodan ayrı bir hatla ve kendi tali panosuyla beslenmeli. Klima ve aydınlatma, IT yükünden ayrı sigortalara bağlanmalı.
• UPS boyutu: Kesintisiz güç kaynağı, cihazların ölçülen tüketimine ve istenen çalışma süresine göre seçilmeli. Hesabın nasıl yapıldığını UPS seçimi yazımızda örnekle anlattık.
• Çift güç kaynağı: İki güç kaynaklı sunucularda her kaynak ayrı bir PDU'ya, mümkünse ayrı bir UPS'e bağlanmalı. İkisini aynı prize takmak yedekliliği ortadan kaldırır.
• PDU: Ev tipi grup prizler yerine kabine monte edilen PDU'lar kullanılmalı; ölçümlü modeller hangi kabinin ne kadar çektiğini görmeyi sağlar.
• Jeneratör ve ATS: Jeneratör varsa otomatik transfer şalterinin (ATS) devreye girme süresi ve UPS'in jeneratörle uyumu test edilmeli.
• Topraklama ve aşırı gerilim koruması: Topraklama direnci ölçülmeli, panoda aşırı gerilim koruması bulunmalı. Bu işler yetkili elektrik ekibiyle birlikte yürütülmeli.

Topoloji seçimi, akü testi ve bakım konularını UPS ve güç sistemleri sayfamızda bulabilirsiniz.

5. Soğutma ve nem

Sistem odasında harcanan elektriğin neredeyse tamamı ısıya dönüşür. Bu yüzden soğutma kapasitesi IT yükünden hesaplanır: 1 kW'lık IT yükü yaklaşık 3.412 BTU/saat ısı demektir. Buna aydınlatma, UPS kayıpları, odada çalışan kişiler ve dış cepheden gelen ısı da eklenir.

Sıcaklık için yaygın kabul gören referans, ASHRAE'nin veri işleme ortamları için yayımladığı önerilerdir. Önerilen aralık, cihazların giriş havası için yaklaşık 18–27 °C'dir. Burada önemli olan oda termostatının gösterdiği değer değil, kabinin önünde, cihazların hava aldığı noktada ölçülen sıcaklıktır. Nemde de denge gerekir: çok kuru hava statik elektrik, çok nemli hava yoğuşma riskini artırır.

• Konfor klimaları insanları kısa süreli serinletmek için tasarlanır. Sürekli çalışan, nemi kontrol eden ve yüksek ısı yükünü taşıyan hassas kontrollü klimalar sistem odası için daha uygundur. Küçük odalarda konfor kliması kullanılacaksa sürekli çalışmaya uygun model seçilmeli.
• Soğutma yedekli olmalı (N+1): bir klima arızalandığında ya da bakıma alındığında diğeri yükü taşıyabilmeli. Klimaların dönüşümlü çalışması yıpranmayı da dengeler.
• Elektrik kesilip geri geldiğinde klimaların kendiliğinden yeniden çalıştığı test edilmeli. Bu ayar unutulduğunda kesinti bitse de oda ısınmaya devam eder.
• Kabin girişlerine sıcaklık ve nem sensörleri konmalı, eşik aşıldığında alarm gönderilmeli.

6. Yangın algılama ve söndürme

Yangın senaryosu iki soruya cevap vermelidir: yangın ne kadar erken fark edilecek ve cihazlara zarar vermeden nasıl söndürülecek? Su yangını durdursa da elektronik cihazlara kalıcı zarar verebilir. Bu yüzden sistem odalarında genellikle gazlı söndürme sistemleri kullanılır.

Erken algılama

Nokta tipi duman dedektörleri, sistem odasındaki yoğun hava akışında dumanı geç algılayabilir. Hava örneklemeli duman algılama sistemleri ise odadaki havayı borularla sürekli emip analiz ederek çok erken aşamada uyarı verebilir. Algılama, söndürme sistemine kademeli bağlanır: önce uyarı, ardından ikinci bir dedektörün onayıyla söndürme.

Gazlı söndürme

İki ana yaklaşım vardır. İnert gaz sistemleri (azot, argon ya da bunların karışımları) odadaki oksijen oranını yanmanın süremeyeceği seviyeye indirir. Kimyasal temiz gazlar (örneğin FK-5-1-12) ise ısıyı soğurarak yangını söndürür ve cihazlarda kalıntı bırakmaz. Seçim; odanın hacmine, tüplerin konulacağı alana ve odanın sızdırmazlığına göre yapılır. Tasarım, EN 15004 ya da NFPA 2001 gibi gazlı söndürme standartlarına ve yürürlükteki yangın yönetmeliğine uygun olmalıdır.

• Odanın sızdırmazlığı (kapı altları, kablo geçişleri, asma tavan boşlukları) sağlanmalı; gaz kaçarsa söndürme konsantrasyonu korunamaz. Bunu doğrulamak için oda bütünlük testi yapılır.
• İnert gaz sistemlerinde boşalma anındaki basınç için basınç tahliye damperi planlanmalı.
• Kapıda sesli ve ışıklı uyarı, manuel boşaltma ve erteleme düğmeleri bulunmalı; odada çalışan herkes tahliye prosedürünü bilmeli.
• Kapının yanında, elektrikli cihaz yangınlarına uygun bir taşınabilir söndürücü bulunmalı.

7. Fiziksel güvenlik ve ortam izleme

Sistem odasına kimin, ne zaman girdiği bilinmiyorsa en iyi güvenlik duvarı bile eksik kalır. Kapıda kartlı ya da biyometrik geçiş, girişleri kaydeden bir kamera ve kilitli kabinler temel önlemlerdir. Kamera ve geçiş kontrolü tarafını CCTV ve erişim kontrol sayfamızda anlattık.

Ortam izleme ise sorunları büyümeden haber verir. En azından şu sensörler düşünülmeli:

• Kabin girişlerinde sıcaklık ve nem,
• Zeminde ve klima altında su kaçağı,
• Kapının açık kalması,
• UPS durumu (ağ yönetim kartı üzerinden) ve elektrik kesintisi bildirimi.

Alarmların kime, hangi kanaldan (e-posta, SMS, telefon) gideceği ve mesai dışında kimin müdahale edeceği yazılı olmalıdır. Kimsenin bakmadığı bir alarm, alarm değildir.

8. Teslim öncesi kontrol listesi

Kurulum bittiğinde aşağıdaki tabloyu teslim tutanağının eki gibi kullanabilirsiniz. Her satır için ölçüm, test sonucu ya da belge isteyin; "yapıldı" cevabıyla yetinmeyin, kanıtı görün.

Bu belgeler yalnızca teslim günü için değildir. Bir yıl sonra yeni bir sunucu eklenirken ya da bir arıza sırasında hangi kablonun nereye gittiğini, UPS'in ne kadar yük taşıdığını ve klimanın en son ne zaman bakım gördüğünü bilmek, saatler kazandırır.

Sık sorulan sorular